لجستیک

مدیریت زنجیره تامین و لجستیک

لجستیک و زنجیره تأمین لفظی است که در چند سال اخیر در کشورمان و به ویژه این روزها تحت عنوان‌هایی نظیر “مدیریت زنجیره تأمین”، “لجستیک ناب”، “لجستیک چابک”، “شرکت‌های خدمات امور لجستیک”، “انجمن لجستیک و زنجیره تأمین”، “کنفرانس ملی لجستیک و زنجیره تأمین” و… بسیار شنیده می‌شود. نزدیک به سه دهه است که بحث مدیریت زنجیره تامین مطرح گردیده است و براساس آمار و ارقام موجود، کشورها و سازمان‌هایی که این دانش را به کار گرفته‌اند پیشرفت‌های چشم‌گیری در حوزه‌های مربوطه داشته و سود سرشار و صرفه‌جویی‌های کلان مالی از بابت به‌کارگیری این نگرش نصیبشان شده است.

کَما اینکه مردم نیز به عنوان مشتریان از این بابت منتفع شده‌اند. نظر به منفعت‌های زیادی که به خاطر به کارگیری مدیریت زنجیره تامین حاصل گردیده است، امروزه این فلسفه در بین سازمان‌ها و کشورهای مختلف مقبولیت خاصی پیدا کرده و هر روز نیز به مشتاقان آن افزوده می‌گردد. در کنار این، طی سه دهه اخیر، نگرش علمی و آکادمیک به مبحث مدیریت زنجیره تامین بسیار مثبت بوده و مقالات و کتاب‌های فراوانی در این زمینه نگاشته شده است.

لجستیک و زنجیره تامین

امروزه مدیریت ارتباطات در یک زنجیره تامین به مبحثی ارجاع داده می‌­شود که آن‌را همان مدیریت زنجیره تامین (SCM) می‌نامیم. با بیانی واضح‌تر، یک زنجیره تامین تنها زنجیره­ای از فعالیت‌های تجاری به صورت ارتباطات یک به یک یا بنگاه به بنگاه نمی‌­باشد، بلکه شبکه‌­ای از فعالیت‌های تجاری و ارتباطات بین آنهاست.

«مدیریت زنجیره تامین» فرصت‌هایی را برای حصول یک تشدید مثبت در یکپارچه­‌سازی و مدیریت درون شرکتی و بین شرکتی پیشنهاد می­‌کند. در این حالت، «مدیریت زنجیره تامین» با مزیت‌های فرایندهای تجاری در ارتباط بوده و روش جدیدی را برای مدیریت فعالیت‌های تجاری و ارتباطات با سایر اعضا در زنجیره تامین ارایه می­‌دهد.

مفهوم «مدیریت زنجیره تامین» از یکپارچه‌­سازی خدمات لجستیکی درطول زنجیره تامین به سمت یکپارچه‌­سازی و مدیریت فرایندهای کلیدی تجاری درطول زنجیره تامین باز تعریف شده است. براساس همین شفاف شدن تفاوت بین «مدیریت زنجیره تامین» و لجستیک، در سال ۲۰۰۳، انجمن مدیریت لجستیک تعریف اصلاح شده‌­ای از لجستیک را ارایه کرد.

این تعریف اصلاحی به وضوح موضع انجمن مدیریت لجستیک را بیان می‌­دارد که «مدیریت لجستیک» را به عنوان جزئی از «مدیریت زنجیره تامین» معرفی می­‌کند. این تعریف اصلاح شده بدین صورت است:

لجستیک آن قسمت از مدیریت زنجیره تامین است که کارایی و اثربخشی جریان رو به ­‌جلو و رو به‌ ­عقب و نیز ذخیره‌­سازی کالاها، خدمات و اطلاعات مربوطه بین نقطه آغازین زنجیره تا نقطه مصرف نهایی به­‌منظور تامین نیازمندی‌های مشتریان زنجیره را برنامه‌­ریزی می­کند، به­‌کارمی­گیرد، و کنترل میکند.

لجستیک

این لغت ریشه‌ای یونانی دارد و در موارد نظامی برای جابجایی جنگ‌افزار ، مهمات و جیره غذایی در مواقع حرکت از مکان اصلی به سمت خط مقدم استفاده می‌شود. در زبان یونانی ، رومی و امپراطوری رم شرقی، نظامیانی وجود داشتند با نام LOGISTIKAS که وظیفه مسائل مالی و تقسیم مایحتاج بر عهده آنان بوده است.

در فرهنگ لغت آکسفورد لجستیک به این صورت تعریف شده:

قسمتی از علوم نظامی که وظیفه‌ی تهیه و تحویل آماد و جابه‌جایی مواد و افراد و تجهیزات را دارد.

و در دیکشنری دیگری به این صورت تعریف شده است : مدت زمانی که برای مهیا کردن منابع مورد نیاز است.
همینطور لجستیک به صورت عمومی شاخه‌ای از علوم مهندسی است که سیستمهای انسانی به‌جای سیستم‌های ماشینی ایجاد می‌کند.

گستره‌های مدیریت لجستیک عبارت هسنتند از:

  • لجستیک داخل مرزهای یک کشور
  • لجستیک داخلی
  • لجستیک خارج از مرزهای کشور

لجستیک به کلیه فعالیت‌های هماهنگی اطلاق می‌شود که جهت بررسی، تحقیق، مطالعه و برآورد نیازها و احتیاجات اولیه در زمینه‌ی وسایل و تجهیزات، ماشین‌ها و ابزارآلات ، تاسیسات و قطعات از هر نوع و کلیه امور مربوط به تهیه، تولید، بیمه، نگه‌داری، انبارداری، توزیع، حمل و نقل، تنظیم و تهیه روش انجام کار، طراحی سیستم و دستور العمل و نظارت بر موارد فوق انجام می‌گیرد.

منافع به‌کارگیری دانش لجستیک و مدیریت زنجیره تامین

  • موجودی‌های کمتر
  • بهره‌وری بالاتر
  • چابکی بیشتر
  • موعدهای تحویل کوتاه‌تر
  • سود بالاتر
  • رعایت حقوق بیشتر مشتری
  • وجود موجودی‌ها و اندازه انباشته‌ها به مقدار صحیح
  • قابلیت مشاهده و ردگیری رخدادها
  • کاهش هزینه‌‌ها
  • افزایش خدمت‌دهی به مصرف‌کنندگان
  • ایجاد مزیت‌های رقابتی
  • تعامل نزدیک‌تر با تامین کنندگان
  • ایجاد فرصت برای خرید مقادیر زیاد و با هزینه‌ی کمتر
  • ایجاد مرجع پاسخگویی
  • توانایی اجرای دقیق سیستم‌ها به صورت ترکیبی

لجستیک در صنایع مختلف

لجستیک در صنایع مختلف

توجه به گسترش فعالیتهای صنعتی و بازرگانی و عزم جدی در سطوح مختلف کشورها در زمینه تعالی و توسعه، دقت در تمامی ابعاد تامین، تولید و توزیع را -فراتر از نوع و کیفیت محصول- برای جهش در پیشرفت ایجاب می‌نماید. مطالعه تجربه جهانی در این زمینه نقش مدیریت زنجیره تامین و لجستیک را بسیار برجسته می‌نماید.

بخش مهمی از محصولات و خدمات مرتبط با مدیریت زنجیره تامین و لجستیک در حوزه‌هایی تعریف می‌شوند که عبارتند از: سیستم‌ها و تجهیزات حمل و نقل محصولات و بار ، فناوری‌ها و سیستم‌های ذخیره‌سازی و انبارش، فناوری‌های حمل و نقل اقلام خشک، اقلام مایع و اقلام فله‌ای، خدمات و فناوری‌های لجستیک مواد خطرناک و دارای ریسک و ویژه، انواع سیستم‌های کنترل (بی‌سیم و…)، سیستم‌ها و نرم افزارهای مدیریت حمل و نقل و مدیریت انبار و غیره . بدین ترتیب فعالان عرصه حمل و نقل از شاخص‌ترین فعالان عرصه لجستیک و خدمات زنجیره تامین هستند.

همچنین، بخشی از محصولات و خدمات مرتبط با مدیریت زنجیره تامین و لجستیک در حوزه‌ی بسته‌بندی انواع و اقسام مواد و محصولات به منظور انتقال، توزیع و فروش است. مواد و محصولاتی که از لحاظ ابعاد، سَیالیت یا جامد بودن، میزان فسادپذیری، فاصله تولیدکننده تا مصرف‌کننده و … متفاوت هستند. بدین ترتیب فعالان حوزه بسته‌بندی از مهم‌ترین فعالان عرصه لجستیک و خدمات زنجیره تامین به شمار می‌آیند.

مدیریت لجستیک | زنجیره تامین | بسته بندی

در کنار مسائل صَدرالاشاره، مواد و محصولات غذایی که طیف بزرگی را شامل می‌شوند، دارای ویژگی‌های منحصر به فردی هستند. این ویژگی‌ها در زمینه هایی از قبیل ابعاد، میزان و زمان فسادپذیری، سیالیت یا جامد بودن، فاصله تولیدکننده تا مصرف‌کننده، مدت زمان تحویل و … مطرح هستند. از رو شرایط و مشخصات خاصی برای زنجیره تامین و لجستیک این نوع مواد و محصولات به وجود می‌آید. بدین ترتیب فناوری‌ها و تجهیزات و سیستم‌های مدیریتی، برنامه‌ریزی، نرم‌افزاری و عملیاتی خاص در حوزه‌های حمل و نقل، انبارش، توزیع،شناسایی، کدگذاری و ردیابی، توزین، بسته‌بندی و دیگر حوزه‌های لجستیکی طلب می‌کند.

توجه به مشخصات مواد و محصولات صنایع نفت و گاز و پتروشیمی ویژگی‌هایی از قبیل داشتن ارزش استراتژیک، سیال بودن و پیوستگی بعضی از اقلام، فله‌ای بودن بعضی از اقلام، قابلیت بسته‌بندی شدن بعضی از اقلام، خطرناک و دارای ریسک بودن، نیاز به شرایط خاص برای انجام فرآیندهای تولیدی، انبارش، انتقال و مصرف برجسته می‌شود. این ویژگی‌ها شرایط و مشخصات خاصی را برای زنجیره تامین و لجستیک این نوع مواد و محصولات ایجاب می‌کند. بدین ترتیب فناوری‌ها و تجهیزات و سیستم‌های مدیریتی، برنامه‌ریزی، نرم‌افزاری و عملیاتی خاص در حوزه‌های حمل و نقل ، انبارش، توزیع،شناسایی، کدگذاری و ردیابی، توزین، بسته‌بندی و دیگر حوزه‌های لجستیکی طلب می‌کند.

موانع توسعه‌ی لجستیک و مدیریت زنجیره‏‌های تامین در کشور

مدیریت لجستیک | زنجیره تامین | بسته بندی

بانک جهانی در گزارشی ۵ عامل اصلی را مهم‌ترین موانع توسعه لجستیک و مدیریت زنجیره تامین در کشورهای درحال توسعه معرفی کرده است که در مورد کشورمان نیز مصداق دارد.

  1. زیرساخت‌های نامناسب
  2. زیرساخت‌های ضعیف حمل‌ و نقل و قوانین متعدد و مختلف مربوط به آن
  3. زیرساخت‌های مخابراتی ناکافی
  4. وسایل حمل‌ونقل فرسوده و ناکافی
  5. شبکه‌ی جاده‌ای فرسوده و نامناسب
  6. انبارهای ناکافی
  7. شبکه راه‌آهن اندک و قدیمی
  8. چالش‌های اقتصادی
  9. درک ضعیف از اقتصاد رقابتی
  10. ضعف در برنامه‌ریزی اقتصادی واقع‌‌بینانه و عملی
  11. ضعف در تثبیت مسیر اقتصادی
  12. بازار کوچک داخلی و کمبود اطلاعات در بازار
  13. سیستم بانکی ناکارا و نرخ‌های بهره بالا
  14. مشکلات و نارسایی‌ها در حمایت‌های اقتصادی دولت
  15. ناکارایی نظام مالیاتی
  16. چالش‌های مدیریتی
  17. مدیریت بروکراتیک و عدم هماهنگی‌های میان سازمانی در زنجیره
  18. عدم انعطاف‌پذیری سیستم
  19. عدم اعتماد بین اجزای زنجیره و طولانی بودن سیستم‌های قضایی جهت حل و فصل دعاوی
  20. کمبود نیروی انسانی متخصص و صلاحیت‌دار

اهم اقدامات و برنامه‌های انجمن لجستیک ایران در همکاری با  دستگاه‌های ذی‌ربط

  • پیگیری ایجاد ساختار مدیریت لجستیک در سطح ملی با حضور بخش غیردولتی و پیگیری واگذاری زنجیره‌های تأمین کالاهای اساسی به بخش غیردولتی
  • پیگیری و حمایت از شکل‌گیری مراکز لجستیکی منطقه‌ای در حاشیه شهرهای بزرگ
  • پیگیری و حمایت از شکل‌گیری شهر لجستیک در کشور در جهت تبدیل شدن به مرکز ثقل تجاری در منطقه و جهان
  • حمایت از بخش خصوصی در جهت توسعه زیرساخت‌های لجستیکی (مراکز ذخیره‌سازی (سیلو، سردخانه)، مراکز توزیع و حمل و نقل، مراکز بسته‌بندی، مراکز بازیافت)
  • حمایت از توسعه زنجیره‌های تأمین رقابتی
  • برنامه گسترده برای توسعه تجارت الکترونیک در کشور به عنوان یکی از فرایندهای لجستیکی
  • ایفای نقش فعال در کاهش هزینه‌های لجستیک در سطح خرد و کلان
  • پیگیری تحول در نظام توزیع کشور در جهت اثربخشی فرایندهای لجستیک در سطح ملی

مدیریت زنجیره تامین

مدیریت لجستیک | زنجیره تامین | بسته بندی
مدیریت زنجیره تامین

قبل از اینکه به تعریف مدیریت زنجیره تامین بپردازیم لازمه تا نگاهی به مفهوم زنجیره تامین داشته باشیم.

زنجیره تامین در یک تعریف ساده، شبکه‌ای از فعالیت‌ها است که برای توسعه محصول، بازاریابی، تهیه مواد و نیازهای اولیه، مدیریت ارسال و تدارکات (لجستیک) و به‌کارگیری روش‌های مدرن در تحقق اهداف سازمان را شامل می‌شود.

مدیریت زنجیره تامین در بر گیرنده‌ی مدیریت لجستیک، اعم از روش‌های سنتی لجستیک و روش‌های مدرن، توسعه‌ی محصول، بازاریابی و خدمات مشتریان است.

مدیریت لجستیک

مدیریت لجستیک | زنجیره تامین | بسته بندی
مدیریت لجستیک

شاید ساده‌ترین تعریف برای نقش مدیریت لجستیک به این صورت باشد: هماهنگ‌کننده‌ی برنامه‌های استراتژیک در زنجیره‌ی تامین باشد. این برنامه‌های استراتژیک رو میتونیم در موارد زیر خلاصه کنیم:

با توجه به نقش‌هایی که تعریف کردیم، نقش مدیر لجستیک در زنجیره تامین بسیار حیاتی و حساس به نظر می‌رسد. اهمیت این نقش به این دلیل است که عدم هماهنگی در فرآیندهای ذکر شده می‌تواند در مراحل بعدی زنجیره‌ی تامین باعث ایجاد اختلال و شکل گرفتن گلوگاه در مسیر شود.

درباره اهمیت نقش مدیریت لجستیک در زنجیره تامین پیشنهاد میکنیم مقاله‌ی “مدیریت لجستیک چیست؟” را در بلاگ لوجیکو مطالعه کنید.

تفاوت لجستیک درون‌گرا و برون‌گرا

به عکس زیر توجه کنید:

مدیریت لجستیک | زنجیره تامین | بسته بندی
لجستیک-درونگرا-و-برونگرا

همون‌طور که مشاهده می‌کنین، مدیریت موجودی‌ها در انبار، مدیریت سفارشات، برنامه‌های فروش و بازاریابی و مدیریت دریافت محصولات از تولیدکننده، بخشی از لجستیک درونی به‌حساب می‌آید.

خط واصل لجستیک درون‌گرا و برون‌گرا، نقشی است که مدیر محصول به عهده دارد. مدیر محصول با برنامه‌ریزی برای تسهیل و توسعه‌ راه‌های ارتباطی و محصول، مانع از ایجاد گلوگاه بین لجستیک درونی و برونی می‌شود.

جمع‌بندی

توسعه‌ی روزافزون زیرساخت‌های ارتباطی، روش‌های نوین تبلیغات، ظهور تکنولوژی و به‌کارگیری نرم افزار در مدیریت لجستیک و زنجیره تامین باعث شده تا نقش لجستیک و زنجیره تامین در توسعه‌ی زیرساخت‌های یک کشور بسیار پر رنگ‌تر از قبل شود.

کشورهای توسعه‌یافته‌ی امروزی با سرمایه‌گذاری در زمینه‌ی لجستیک و زنجیره تامین توانسته‌اند تا سهم بزرگی از بازار جهانی را در اختیار خود در آورند. برنامه‌های جامعی که در زمینه‌ی لجستیک و زنجیره تامین در ایران شروع به پیاده‌سازی شده است، می‎‌تواند در آینده‌ای نه‌چندان دور، سهم ایران از بازار جهانی را افزایش دهد.

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا