لجستیک

زنجیره تامین (supply chain) به چه معناست؟

با توجه به پاندمی ویروس کرونا در دنیا، رفتار مصرف کنندگان تغییر کرده و تقاضای سفارشات آنلاین بسیار بیشتر شده است. به همین علت، زنجیره تامین (supply chain) به یکی از ترندهای روز دنیا تبدیل شده و نحوه مدیریت صحیح زنجیره تامین (scm) بسیار مورد توجه قرار گرفته است. در این مقاله در ابتدا به تعاریف اولیه زنجیره تامین پرداختیم و در ادامه به چالش‌ها و منافع مدیریت صحیح زنجیره تامین پرداختیم. با ما همراه باشید.

تعریف زنجیره تامین چیست؟

زنجیره تامین نیز مانند بسیاری از موارد دیگر، دارای تعاریف بسیاری است و فعالین حوزه زنجیره تامین، معانی زیادی برای این مفهوم تعریف کرده اند. برای مثال در تعریف سامر اندرسون (Somer G. Anderson) داریم:

زنجیره تأمین شبکه ای است بین یک شرکت و تأمین کنندگان آن برای تولید و توزیع کالا به خریدار نهایی

این شبکه شامل فعالیت‌ها ، افراد، نهادها، اطلاعات و منابع مختلفی است و نشان دهنده مراحلی است که برای رساندن کالا یا خدمات از مراحل اولیه به مشتری انجام می گیرد. شرکت های مطرح دنیا زنجیره تامین خود را توسعه می دهند تا بتوانند هزینه‌های خود را کاهش دهند و در فضای رقابتی این روزها، باقی بمانند.

در تعریفی دیگر که در ایران شناخته شده تر است، زنجیره تامین یعنی شبکه‌ای از فعالیت‌ها شامل توسعه محصول، بازاریابی، تهیه مواد و نیازهای اولیه، مدیریت ارسال و تدارکات (لجستیک) و… برای تحقق اهداف سازمان.

در واقع زنجیره تأمین شامل تمام فعالیت‌هایی می‌گردد که کالاها از مرحله ماده خام تا تحویل به مصرف‌کننده نهایی طی می‌کنند

مدیریت زنجیره تامین (SCM) چیست؟

 

مدیریت زنجیره تامین
مدیریت زنجیره تامین

 

مدیریت زنجیره تأمین، مدیریت جریان کالا و خدمات است و شامل کلیه فرایندهایی است که مواد اولیه را به محصولات نهایی تبدیل می کند

مدیریت زنجیره تامین (Supply Chain Management)، نمایانگر تلاش تأمین کنندگان برای توسعه و پیاده سازی زنجیره‌های تأمین است که تا حد ممکن کارآمد و اقتصادی باشد. در واقع مدیریت زنجیره تامین، در بر گیرنده‌ی مدیریت لجستیک، اعم از روش‌های سنتی لجستیک و روش‌های مدرن، توسعه‌ی محصول، بازاریابی و خدمات مشتریان است.

امروزه مدیریت ارتباطات در یک زنجیره تامین به مبحثی ارجاع داده می‌شود که آن ‌را همان مدیریت زنجیره تامین (SCM) می‌نامیم. با بیانی واضح‌تر، یک زنجیره تامین تنها زنجیره ای از فعالیت‌های تجاری به صورت ارتباطات یک به یک یا بنگاه به بنگاه نیست، بلکه شبکه‌ای از فعالیت‌های تجاری و ارتباطات بین آنهاست.

طبق تعریفی که انجمن مدیریت لجستیک بیان کرده است، مدیریت لجستیک به عنوان جزئی از مدیریت زنجیره تامین معرفی شده است. در این تعریف داریم:

لجستیک آن قسمت از مدیریت زنجیره تامین است که کارایی و اثربخشی جریان رو به جلو و رو به‌ عقب و نیز ذخیره‌سازی کالاها، خدمات و اطلاعات مربوطه بین نقطه آغازین زنجیره تا نقطه مصرف نهایی به ‌منظور تامین نیازمندی‌های مشتریان زنجیره را برنامه‌ ریزی می‌کند، به ‌کارمی‌گیرد و کنترل می کند.

طبق این تعریف مشخص است که لجستیک و زنجیره تامین، تفاوت‌های عمده ای با یکدیگر دارند. برای بررسی دقیق تر این تفاوت‌ها، پیشنهاد می‌کنیم مقاله‌ی “تفاوت لجستیک و زنجیره تامین” را از دست ندهید.

انواع زنجیره تامین

انواع مدیریت زنجیره تامین

از منظر روند حرکت، زنجیره تامین به ۲ دسته کلی تقسیم می‌شود:

  • زنجیره تأمین مستقیم
  • زنجیره تأمین معکوس

در ادامه به تعاریف هر یک خواهیم پرداخت.

  1. زنجیره تأمین مستقیم (forward supply chain)

زنجیره مستقیم یا شبکه توزیع (distribution network) به مراحلی اشاره دارد که محصول از مبدأ (تأمین کننده) تا مقصد (مشتری نهایی) طی می‌کند.

  1. زنجیره تأمین معکوس (reverse supply chain)

زنجیره تأمین معکوس به مراحلی اشاره دارد که محصول برگشتی از مشتری نهایی تا مرحله بازگشت مجدد به بازار یا حذف از زنجیره را طی می‌کند.

فرایندهای موجود در زنجیره های معکوس شامل موارد زیر می‌شوند:

  • جمع آوری محصولات مرجوعی
  • انتقال محصولات مرجوعی به مراکز بازیافت
  • انتقال محصولات قابل بازگردانی برای تولید مجدد
  • حذف محصولات مرجوعی غیرقابل استفاده

مهم ترین تاثیر لجستیک معکوس، برقراری ارتباط بین بازار محصولات تولید شده و بازار محصولات برگشتی از سمت مشتری است.

استراتژیهای مدیریت زنجیره تأمین

استراتژی های مدیریت زنجیره تامین

به طور کلی ۲ نوع استراتژی برای مدیریت زنجیره تامین وجود دارد:

زنجیره تامین چابک یا Agile supply chain: توانایی پاسخگویی به نیازهای متغیر را دارد به طوری که باعث تحویل کالاهای سفارش داده شده به مشتریان شود.

زنجیره تامین ناب یا Lean supply chain: رویکردی با هدف تولید و ارائه محصولات در سریعترین زمان ممکن با کمترین ضایعات تولید است.

تفاوت زیادی بین استراتژی زنجیره تأمین ناب که بر کارآیی تمرکز دارد و استراتژی زنجیره تامین چابک وجود دارد. استراتژی زنجیره تأمین ناب، ریسک عدم تطابق با نیاز مشتری را ایجاد می نماید؛ در حالی که استراتژی زنجیره تأمین چابک، ریسک کارآیی پایین محصول را ایجاد می نماید.

حوزههای فعالیت مدیریت زنجیره تامین

بخش مهمی از محصولات و خدمات مرتبط با مدیریت زنجیره تامین و لجستیک در حوزه‌هایی تعریف می‌شوند که عبارتند از:

  • سیستم‌ها و تجهیزات حمل و نقل محصولات و بار
  • فناوری‌ها و سیستم‌های ذخیره‌سازی و انبارش
  • فناوری‌های حمل و نقل اقلام خشک، اقلام مایع و اقلام فله‌ای
  • خدمات و فناوری‌های لجستیک مواد خطرناک و دارای ریسک و ویژه
  • انواع سیستم‌های کنترل (بی‌سیم و…)، سیستم‌ها و نرم افزارهای مدیریت حمل و نقل و مدیریت انبار و غیره

با توجه به حوزه‌های مطرح شده می‌توان گفت:

فعالان عرصه حمل و نقل، از شاخص‌ترین فعالان عرصه لجستیک و زنجیره تامین هستند.

همچنین، بخشی از محصولات و خدمات مرتبط با مدیریت زنجیره تامین و لجستیک در حوزه‌ی بسته‌بندی انواع و اقسام مواد و محصولات به منظور انتقال، توزیع و فروش است. مواد و محصولاتی که از لحاظ ابعاد، سَیالیت یا جامد بودن، میزان فسادپذیری، فاصله تولیدکننده تا مصرف‌کننده و … متفاوت هستند. بدین ترتیب:

فعالان حوزه بسته‌بندی، از مهم‌ترین فعالان عرصه لجستیک و زنجیره تامین هستند.

اهمیت مدیریت صحیح زنجیره تأمین

مدیریت زنجیره تامین در کشور

یکی از چالش‌های اصلی کسب‌وکارها به خصوص فروشگاه‌های اینترنتی، مدیریت زنجیره تامین در زمان‌های پیک سفارشات ( برای مثال در دوران عید نوروز برای فروشگاه‌های البسه) است. چرا که تقاضا افزایش پیدا کرده اما صبر مشتریان خیر! از این رو کسب‌وکارهای موفق، نگاه ویژه ای به مدیریت زنجیره تامین خود دارند. چرا که با توجه به رقابت شدید در این نوع کسب و کارها، ممکن است مشتریان زیادی از دست بروند. اما با مدیریت صحیح زنجیره تامین (SCM) می‌توانید بر این چالش‌ها غلبه کرده و به منافع زیادی دست پیدا کنید.

مدیریت صحیح زنجیره تامین چه منافعی ایجاد میکند؟

مدیریت صحیح زنجیره تامین منجر به موارد زیر می‌شود:

  • بهره‌وری بیشتر فرآیندها
  • تحویل سریع‌تر به مشتریان
  • وجود موجودی‌ به مقدار صحیح در انبار
  • قابلیت مشاهده و رهگیری عملیات
  • کاهش هزینه‌‌ها و سود بیشتر
  • افزایش خدمت‌ رسانی به مصرف‌کنندگان
  • ایجاد مزیت‌های رقابتی
  • تعامل نزدیک‌تر با تامین کنندگان
  • ایجاد فرصت برای خرید مقادیر زیاد و با هزینه‌ی کمتر

و…

یکی از راه های رسیدن به این منافع، استفاده از تکنولوژی هایی مثل هایپرلوپ است که گفته میشود، می تواند آینده ی زنجیره تامین را تغییر دهد.

چالشها و موانع مدیریت زنجیره تامین

بانک جهانی در گزارشی ۵ عامل اصلی زیر را مهم‌ترین موانع توسعه مدیریت زنجیره تامین در کشورهای درحال توسعه معرفی کرده است که در مورد کشورمان نیز مصداق دارد.

  • زیرساخت‌های نامناسب
  • زیرساخت‌های ضعیف حمل‌ و نقل و قوانین متعدد و مختلف مربوط به آن
  • زیرساخت‌های مخابراتی ناکافی
  • وسایل حمل‌ونقل فرسوده و ناکافی
  • شبکه‌ی جاده‌ای فرسوده و نامناسب
  • انبارهای ناکافی
  • شبکه راه‌آهن اندک و قدیمی
  • چالش‌های اقتصادی
  • درک ضعیف از اقتصاد رقابتی
  • ضعف در برنامه‌ریزی اقتصادی واقع‌‌بینانه و عملی
  • ضعف در تثبیت مسیر اقتصادی
  • بازار کوچک داخلی و کمبود اطلاعات در بازار
  • سیستم بانکی ناکارا و نرخ‌های بهره بالا
  • مشکلات و نارسایی‌ها در حمایت‌های اقتصادی دولت
  • ناکارایی نظام مالیاتی
  • چالش‌های مدیریتی
  • مدیریت بروکراتیک و عدم هماهنگی‌های میان سازمانی در زنجیره
  • عدم انعطاف‌پذیری سیستم
  • عدم اعتماد بین اجزای زنجیره و طولانی بودن سیستم‌های قضایی جهت حل و فصل دعاوی
  • کمبود نیروی انسانی متخصص و صلاحیت‌دار

به موارد بالا میتوان نوسانات قیمت ارز را نیز اضافه نمود که تاثیر بسیار زیادی در زنجیره تامین داشته است. برای مشاهده تاثیرات قیمت ارز بر زنجیره تامین، اینجا کلیک کنید.

جمع‌بندی

با توجه به شیوع ویروس کرونا، مفهوم زنجیره تامین از اهمیت بیشتری برخوردار شده است. چرا که تقاضا به شدت افزایش پیدا کرده است اما صبر مصرف کنندگان برای رسیدن به خریدشان کمتر. از این رو مدیریت زنجیره تامین (Supply Chain Management)، به یک مزیت رقابتی تبدیل شده است. در این مقاله به انواع زنجیره تامین، چالش‌ها پرداختیم و گفتیم که با انتخاب صحیح استراتژی زنجیره تامین، به منافعی مثل کاهش هزینه‌ها و زمان تحویل کالا رسید.

نوشته های مشابه

‫۴ دیدگاه ها

    1. سپاس از دیگاه شما جناب محسنی زاده و به اشتراک گذاری نظرتون.
      فیدبک شما به تیم محتوای لوجیکو ارجاع داده شد و به زودی اعمال خواهد شد.

  1. بسیار عالی. زنجیره تامین خیلی موضوع مهمیه ولی متاسفانه در خیلی از صنایع به دلیل انحصار موجود، به مدیریت استاندارد زنجیره تامین توجهی نمی شه.
    با تشکر علی یاری

    1. سلام و عرض ادب جناب یاری.
      بسیار نکته مهمی رو اشاره فرمودید. متاسفانه در صنایع و بازارهای مختلفی این موضوع شایع است.
      یکی از مهم ترین دلایلی که بسیاری از مخاطبان اسنپ فود از این سرویس شکایت می کنند، نبود رقیب است. اگر رقیبی مثل ریحون یا چلیوری همچنان وجود داشتند، این حجم از بی تعهدی به زنجیره تامین را در این سرویس شاهد نبودیم
      یا در صنعت خودروسازی هم به همین شکل. اگر رقبای خارجی با رانت و رابطه خذف نمی شدند، هزاران خودرو برای نداشتن چراغ جلو در صف تولید باقی نمی ماندند.
      از این مثال ها در صنایع مختلف بسیار است که بی توجهی به مدیریت زنجیره تامین، متاسفانه تنها به مصرف کننده ضربه می زند نه به شرکت های ذی ربط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا