لجستیک

لجستیک (Logistics) چیست؟

صنایع لجستیکی و کسب و کارهای مربوط به آن، از جمله صنایعی هستند که در سال‌های اخیر رشد بی سابقه ای را تجربه کردند. به عنوان مثال می‌توان به رشد بی سابقه‌ی آمازون، اوبر، دلیور هیرو و.. به واسطه‌ی مدیریت صحیح لجستیک خود اشاره کرد. در این مقاله قصد داریم تا با بخش نوظهور و رو به رشد لجستیک بیشتر آشنا شویم و در ادامه به تشریح نقش حمل و نقل در لجستیک و مفاهیمی مانند زنجیره تامین خواهیم پرداخت.

در ابتدا پیشنهاد می‌کنیم کلیپ زیر را که مربوط به فرایند لجستیک و حمل و نقل مسابقات فرمول یک است ببینید تا کمی با ابعاد و کاربردهای لجستیک در دنیا آشنا شوید.

 

لجستیک چیست؟

لجستیک (Logistics) که به فارسی آمادگری معنا شده است، به مدیریت انتقال یک محصول از محل تولید تا محل مصرف مشتری گفته می شود.این فرایند از ۳ مرحله ی اصلی:

  • برنامه‌ریزی
  • انتقال
  • نظارت

تشکیل شده است.

تاریخچه لجستیک

ریشه‌ی کلمه‌‌‌ی لجستیک یونانی است و در جنگ‌ها برای انتقال نیروهای نظامی و تجهیزات از مبدا به خط مقدم جنگ استفاده می‌شد. در آن زمان سربازان ویژه‌ای به نام LOGISTIKAS وجود داشتند که وظیفه‌ی انتقال افراد و تقسیم جیره‌ی غذایی بر عهده‌ی این افراد بود. بعدها این واژه در زبان لاتین به Logistics تغییر پیدا کرد که در فرهنگ‌نامه‌ی آکسفورد به این شکل تعریف شده است:

قسمتی از علوم نظامی که وظیفه تهیه و تحویل آماد و جابجایی مواد و افراد و تجهیزات را دارد.

 

انواع لجستیک

 

انواع لجستیک

لجستیک نیز مانند بسیاری از مفاهیم دیگر قابلیت دسته بندی بر اساس معیارهای متفاوتی مانند:

  • صنعت
  • فرآیند ارسال
  • نوع حمل و نقل (آبی، جاده ای، ریلی و…)
  • گستردگی زنجیره تامین

و…. را دارد.

در ادامه با دو دسته‌بندی مفید در زمینه لجستیک آشنا خواهیم شد. دسته بندی اول بر اساس محل انجام انتقالات و حمل و نقل است که دید کلی از فرآیندهای احتمالی لجستیک به شما خواهد داد.

دسته بندی دوم اما بر اساس مراحل توزیع خواهد بود. این دسته بندی به شما کمک می‌کند تا نحوه توزیع مناسب کسب و کار خود را شناسایی و بر اساس استاندارد های موجود آن را توسعه یا اصلاح نمایید.

دسته بندی بر اساس محل انجام انتقالات:

طبق این دسته بندی، به طور کلی لجستیک به ۴ دسته تقسیم‌بندی می‌شود:

  • لجستیک درونی (Inbound Logistics) یا لجستیک تدارکات که بر تامین مواد خام و قطعات مورد نیاز کارخانه یا شرکت تمرکز دارد.
  • لجستیک داخلی کارخانه (Internal Logistics) که بر فرایند‌های لجستیکی تولید از لحظه‌ی ورود مواد خام تا خروج محصول نهایی در محدوده‌ی فضای کارخانه یا شرکت تمرکز دارد.
  • لجستیک بیرونی (Outbound Logistics) که بر ارسال و توزیع محصول نهایی از کارخانه یا شرکت به دست مشتریان تمرکز دارد.
  • لجستیک معکوس (Reverse Logistics) که بر فرایند‌های چرخه معکوس جریان محصول که شامل فرایند‌هایی مانند بازگشت موارد معیوب و از کار افتاده می‌شود.

دسته بندی بر اساس مراحل توزیع:

این دسته‌بندی بر اساس مراحل یا فرآیندهای ارسال انجام می شود. این دسته‌بندی مربوط به قسمت انتقال و یا حمل و نقل کالاست، اما به جهت تاثیرگذاری روش انتخابی حمل و نقل بر سایر اجزای لجستیک و زنجیره تامین، معرفی این دسته بندی می‌تواند در بهبود فرآیندهای لجستیک فروشگاه های اینترنتی، شرکت های پخش و توزیع، شرکت های پستی و… بسیار تاثیر گذار باشد.

به طور کلی انتقال یک محصول از محل تولید (یا انبار اولیه) تا محل مصرف مشتری شامل ۳ مرحله است:

  • ارسال محصول تولید شده به انبار اصلی یا مرکزی (تحویل گام اول یا first-mile delivery)
  • ارسال محصول از انبار اصلی به انبار‌های فرعی یا هاب‌های لجستیکی (تحویل گام دوم یاmid-mile delivery)
  • ارسال محصول از انبار‌های فرعی یا هاب های لجستیکی به مشتری (تحویل گام آخر یاlast-mile delivey)

البته باید به این نکته توجه داشت کسب‌وکارهای مختلف بسته به نوع و اندازه‌ی کسب‌وکارشان، ممکن است همه‌ی این مراحل را طی نکنند. به عنوان مثال فروشگاههای اینترنتی یا فروشگاههای آنلاین عموما قسمت گام میانی را ندارند ولی کسب و کارهای بزرگ عموما هر سه مرحله را دارا هستند.

برای مثال شرکت دیجی‌کالا تمامی این مراحل را داراست. ابتدا محصولات تولید شده یا وارد شده از طریق گمرک به انبار مرکزی دیجی‌کالا در حاشیه شهر تهران ارسال می‌شود. سپس کالاها به انبارهای فرعی یا هاب‌های لجستیک در تهران ارسال می شوند. سپس کالاها پس از گروه‌بندی و مرتب‌سازی از انبارهای فرعی ارسال و به دست مصرف کننده یا مشتری نهایی می رسند.

از طرف دیگر می‌توان به رستوران‌ها و کترینگ‌ها اشاره کرد که عموما تنها یک مرحله را برای ارسال سفارش طی می‌کنند که در آن کالا یا محصول مستقیما در یک گام (گام آخر last-mile delivery) از محل توزیع به دست مشتری می رسد.

نقش حمل و نقل در زنجیره لجستیک

لجستیک و حمل و نقل

در همین ابتدا باید به این نکته توجه داشت که حمل و نقل یکی از بخشهای لجستیک است در حالی که بسیاری به اشتباه لجستیک و حمل‌ونقل را با یکدیگر یکسان می‌دانند. اما زمانی که بدانیم حدود ۶۲ درصد هزینه‌های لجستیک مربوط به حمل‌ونقل است و نه تمام آن، بیش از پیش به اهمیت تفاوت حمل و نقل و لجستیک پی می‌بریم.

در حال حاضر در کشور ما میزان تاثیر هزینه‌های حمل‌ونقل بر قیمت محصولات به صورت میانگین حدود ۱۲ درصد تخمین زده شده است. این درحالیست که هزینه‌ی واقعی انجام شده برای حمل‌ونقل کمتر از ۴ درصد برآورد می‌شود. این مسئله باعث شده تا شرکت‌های بزرگ در صدد کاهش این هزینه‌ها و افزایش سود خود برآیند. یکی از بهترین روش‌‌ها برای کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل استفاده از نرم افزار مدیریت ارسال سفارشات است که با استفاده از اهرم نظارت و کنترل فرآیند ارسال می تواند کاهش چشم‌گیری در هزینه‌های حمل‌ونقل ایجاد کند.

تفاوت لجستیک و زنجیره تامین

برای درک بهتر تفاوت لجستیک و زنجیره تامین پیشنهاد می‌کنیم مقاله‌ی مربوط به زنجیره تامین در مجله لجستیک را مطالعه کنید.

زنجیره تامین در یک تعریف ساده و خلاصه، شبکه‌ای از فعالیت‌ها است که به منظور:

  • توسعه محصول
  • بازاریابی
  • تهیه مواد و نیازهای اولیه
  • مدیریت ارسال و تدارکات (لجستیک)
  • به‌کارگیری روش‌های مدرن در تحقق اهداف سازمان

انجام می‌شود.

طبق تعریف بالا مشخص است که لجستیک تنها یکی از مراحل زنجیره تامین را شامل می‌شود و یکسان گرفتن این دو موضوع تا چه حد اشتباه و جبران ناپذیر است. در واقع، مدیریت زنجیره تامین در برگیرنده‌ی مدیریت لجستیک، اعم از روش‌های سنتی لجستیک و روش‌های مدرن، توسعه‌ی محصول، بازاریابی و خدمات مشتریان است.

جمع‌بندی

قرار دادن تمایز بین لجستیک و حمل‌ و نقل و همچنین توجه به تفاوت‌های لجستیک و زنجیره تامین می‌تواند منجر به شکل‌گیری برنامه‌ی لجستیک شفاف‌تر‌ و مدیریت لجستیک بهینه تر شود که این موضوع در نهایت منجر به بالا رفتن راندمان حمل و نقل‌ها و کاهش هزینه‌ها می‌گردد.

اهداف و مسیر مدیریت لجستیک در زنجیره‌ی تامین تنوع زیادی دارد. رویکرد سنتی توانایی پاسخگویی به این حجم از تنوع را ندارد. برای پیش‌برد اهداف در زنجیره تامین و از همه مهم‌تر رضایت مشتری، مدیریت لجستیک مدرن نقشی حیاتی دارد. مهاجرت از روش‌های سنتی به مدرن را می‌توان یکی از بهترین روش‌ها در تحقق این هدف دانست. شیوه‌ای که بسیاری از شرکت‌های بزرگ در دنیا مانند آمازون، با پیاده‌سازی آن، بازار جهانی را تسخیر کرده‌اند.

برچسب ها

‫۴ نظرها

  1. من یه مقاله درباره انواع لجستیک داشتم میخوندم ولی دسته بندی لجستیک کاملا متفاوت با این بود. لجستیک سبز و نظامی و…
    خواستم بپرسم این دسته بندی هم برای لجستیک درسته؟

    1. ممنونیم از نظر شما.
      بله همون طور که در قسمت انواع لجستیک گفتیم، دسته بندی های زیادی برای لجستیک وجود داره و ما به ۲ دسته بندی لجستیک اشاره کردیم.
      دسته بندی های دیگه هم کاملا درست هستند. اما کاربردی ترین دسته بندی های لجستیک در این مقاله آمدند.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن